بحران هویت و عدم بهره گیری از الگوهای کهن در معماری معاصر ایران

 

معمار باید ابتدا از کشور خویش الهام گیرد. الهام از کشور خویش بدون عشق و شناخت به وجود نمی اید. معمار در این راه می بایست به چند نکته توجه کند:

۱)اعتقاد به اینکه معماری سنتی ایران در زمان و مکان خود یکی از با ارزش ترین میراث های فرهنگی جهانی به شمار می اید.

۲)با نظری ژرف الگوها /نشانه ها  و علایم را به عنوان دستمایه استخراج کند و انها را با هوشمندی در اثار خود بکار گیرد.

۳)ارتباط خود را با فرهنگ متنوع جهانی حفظ کند.

۴)برای دسترسی به زبان و بیان معماری جدید نیاز به برقراری ساختاری مفهومی است این ساختار مفهومی همانا سطوح و احجامند.

هنر مندان و معماران در دوره ی صفویه در پی تکرار اگاهانه ی تاریخ نبودند بلکه گذشته در حال جریان داشت و از حال می گذشت و به اینده می پیوست.بدین ترتیب طراح مسجد شیخ لطف الله تکرار تاریخ نمی کرد بلکه گذشته در او جاری بود. بدین ترتیب تا نیم قرن پیش فرهنگ حاکم بر معماری ایجاب می کرد که حتما" در ساختمان جدید اعم از خانه و مدرسه و مسجد و بازار و .... از الگوها و قالب های موجود در زمینه ی تکنیک ، مصالح ، عملکرد ، هندسه ، تزئینات و ..... استفاده شود. به عبارت دیگر معماری گذشته  همچون گنجینه ای لایزال از امکانات معمارانه بود که هر معماری با توجه به خلاقیت و دانش و تجربه عملی خود می توانسته از ان برداشت نماید و زنجیره ی پیوسته ی فرهنگ ملی ادامه می یافت.

معماری ایرانی انقدر الگو دارد که در هر بنایی با توجه به منطقه و مکان قرار گیری و زمان ساخت اثر و نیاز های کارکردی بنا از الگوهای پایدار و ارزشمند خود بیان جدیدی به وجود اورد که بهره گیری از انها زبان و بیان معماری ایرانی را تشکیل دهد. معماری روز ما باید هنری باشد که دارای هویت خاصی است که نه مثل گذشته است و نه تقلیدی از مشخصه های دیگران و باید با تکیه بر اصول و مبانی الگوهای معماری پیشین انها را در جریان فعالیتی خلاق تکامل بخشیده و پیش ببریم.

در این معماری دیگر هرم نماد مورد استفاده در بنای مجلس شورای اسلامی نمی شود. کاش میشد از طراح این بنا پرسید ایا هیچ سمبول و نمادی در ایران یافت نمی شد که با تکیه بر ان و بیانی نو به طراحی و ساختن بناهای فرهنگی و یادمانی دست زد؟ ایا طاق عظیم تیسفون /مسجد شیخ لطف الله/مدرسه  اقا بزرگ کاشان و صدها مثال ارزشمند دیگر نمی تواند سر مشق بناهای هزاره ی سوم در ایران قرار گیرد؟ 

• دکتر میترا ازاد - استاد یار مرکز اموزش عالی میراث فرهنگی

 

به نظر شما چرا معماری امروز ما دیگر سرمشقی برای معماری روز دنیا نیست؟

 

طاق، قوس، گنبد ،حوض، کاشی و نقوش تزیینی از پایه های هویت معماری گذشته ی ما هستند. اما باید با تعمق و تحلیل در زبان و بیان معماری گذشته به بیانی نو در معماری معاصر ایران برسیم و با شناخت دوباره ی الگوها ی کهن معماری به شناخت مجدد اصول معماری خودی دست یافته و به منابع هویتی معماری ایران که بر اساس فرهنگ و تاریخ استوار بوده مجهز گردیم تا ساخت و ساز های امروز تا این حد با روح و هویت ایرانی بیگانه نباشد. به موازات این تعمق در جایگاه معماری سرزمین نیاکانی خویش می بایست ارتباط خودرا با فرهنگ متنوع جهانی حفظ کرد و در همزیستی ای مسالمت امیز و فراتر از گفتگوی فرهنگ ها زمینه های علمی و هنری و فرهنگی را با توجه به ویژگی های محیطی ارتقا داد.

 

در کنار خلاقیت و نوع اوری و ابداع باید بر مفاهیم سنتی نیز تکیه کرد و به این واسطه یک بنا را صاحب ارزش نمود. معماری سنتی ایران در زمان و مکان خود یکی از با ارزش ترین میراث های فرهنگی جهانی به شمار می رود. اما معماری معاصر ایران یا همان معماری روز همواره با این اعتراض مواجه بوده است که هویتی ناشناخته و مغایر با پیشینه ی ملی و فرهنگی ما دارد. دست یابی به تکنولوژی و همگامی با معماری روز دنیا نباید معماری ما را دچار سردرگمی کند. به نظر شما چرا معماری امروز ما دیگر سرمشقی برای معماری روز دنیا نیست؟

ایران در ۱۵۰ تا ۲۰۰ سال گذشته بنا به دلایلی ارتباطش با دنیای غرب به کلی قطع شد. این قطع ارتباط منجربه عقب ماندگی شدید ایران در عرصه ی ساخت و ساز و...... گردید. دانش معماری امروز ما با نگاهی حسرت بار به تجربیات روز افزون و ارزنده ی دیگر کشورها و جذبه های بی رقیب نظریه ها و سبک های معماری به تقلید و کپی برداری خلاصه شده است. ایا کپی برداری و تقلید از بناهای غربی یا بطور واضح با معماری تقلیدی می توان ادعا نمود که معماری ما در حال رفتن به سمت جهانی شدن است؟

شاید هر معمار سیر نزولی داشته باشد ولی باید به این نکته توجه نمودکه جریان معماری ما همواره سیر صعودی داشته است.نمی توان منکر اندک بناهای خوب و در خور توجه در این چند دهه گردید. ما در اجرای جزییات ساختمان بهتر شدیم . اکنون تکنولوژی جزییات ساختمانی و مدل سازی های رایانه ای بسیار پیشرفت کرده است . معماران و طراحان در اجرای ایده ال های ذهنی خود تواناتر شده اند و امکان ساخت پروژه هایی که در گذشته غیر ممکن بوده عملا" ممکن شده است.

اما همواره باید به این نکته توجه کرد که :

 برای شکوفایی و خلاقیت در معماری ایرانی باید اصالت معماری گذشته ی خود را باور کنیم و به مضامینی از معنویت و روح سرشار و جاری در معماری پیشین به عنوان معانی ای بلند برای تمام اعصار تمسک بجوییم. تا بتوانیم در جایگاه ارزشمند فرهنگ جهانی جایی باز کنیم. معماری ای که با اتکا به فرهنگ خودی ظهور می کند معماری ای خودی است که به گذشته احترام می گذارد و از سنت های ان درس می گیرد اما در حسرت گذشته باقی نمی ماند. سنت رسم یا عادت نیست. شیوه ای متداول و مقطعی در یک دوره ی گذرا نیست. سنت اندیشه ای هدایت کننده و حاکم بر جامعه ی متعارف است. در حقیقت فنون و هنر ها یکی از مهمترین و بلافصل ترین عرصه های ظهور و تجلی سنت است.

                                 بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم

                                فلک را سقف بگشاییم و طرحی نو در اندازیم